تبلیغات
سربداران - نظام امام- امت چیست؟
درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : راضیه امیری رز
نویسندگان
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
سربداران
یکشنبه 27 اسفند 1391 :: نویسنده : راضیه امیری رز       

رسالت مردم در نظام مطلوب اسلامی

ازمباحث مهم نظری و به تبع آن موضوع عملیاتی در حوزه حاكمیت سیاسی در نظام اسلامی، نقش و كارویژه متقابل راس حاكمیت و مردم در ساختار قدرت سیاسی است. این امراز یك بعد دارای مشابهت ظاهری با مبانی سیاسی– اجتماعی مطرح درغرب تحت عنوان نظامهای دمكراتیك یا دمكراس های مردمی و مشاركتی است. اما مولفه مهم در مدل حكومتی امام – امت به عنوان ساخت منحصر بفرد قدرت سیاسی رابطه متقابل بین امام و امت است.

رویكرد نظری به مدل امام- امت

برخلاف رویه حاكم در رژیم های دمكراتیك ، در نظام اسلامی حضور و نقش آفرینی مردم صرفا در جهت تحكیم پایه قدرت نخبگان نیست، همچنان كه مسئولیت راس هرم حكومت نیز در تامین نیازهای این دنیایی و گذرای مردم و تامین رضایت حداقلی آنان محدود نمی گردد.

در مدل حكومتی امام – امت ساخت قدرت سیاسی ساختی دوجانبه است كه یك سرآن امام قراردارد كه پایه های مشروعیتش مبتنی بر صلاحیت ، حقانیت و كنترل و هدایت الهی ازیك سو و پذیرش و مقبولیت مردمی و نظارت و حمایت آنان از سوی دیگر است.

در این ساختار امام و رهبریك سرطیف قدرت است كه صاحب حقانیت منبعث از صلاحیت و توانمندی و تایید الهی است و سردیگر طیف قدرت در اختیار مردمی است كه ضمن پذیرش و ایفای نقش در محقق ساختن امامت امام و حاكم، نظارتی دائمی بر رفتار حاكم دارند.

مدل حكومتی فوق را می توان به شكل هندسی-دایره ای تصور نمود كه امام در مركز آن قرار گرفته و ارتباط مداوم و مستقیم بین امام و امت برقرار است و هر زمان كه این ارتباط مستقیم دچار خدشه شد، انحراف در جمع امت رخ می دهد. از همین جا یكی از تفاوت های ظریف نظام مردم سالاری دینی با رژیم های دمكراتیك غربی مشخص می شود. گذشته از اینكه در مدل های دمكراتیك از نوع لیبرال و سوسیال آن اساس مشروعیت حكومت بی توجه به صلاحیت فردحاكم ، مرتبط با خواست گروه های سازمان یافته سیاسی است ؛ چیزی كه پوپر به عنوان یكی از مدافعان جامعه باز غربی تحت عنوان نهادهای تجهیز شده برای رهایی از دیكتاتوری از ان یاد می كند[1]. تفاوت ظریف در نحوه ارتباط مردم وحاكم است. درحالی كه در مدل غربی حكومت، جامعه مدنی به عنوان ضربه گیرحد فاصل توده های مردم و حكومت قرار می گیرد، در مدل امام - امت رابطه مردم و امام مستقیم و بی واسطه است. اینجا قرار نیست از جانب امام و هبر صدمه ای ، فشاری و اكراهی نا بجا برای مردم اعمال شود، تا نیاز به جامعه مدنی به عنوان یك ضربه گیر شكل گیرد. لذا تعبیر درستی خواهد بود، اگر ادعا شود طرح جامعه مدنی و نهادهای مدنی در نظام اسلامی یك انحراف ساختاری با هدف گستن این رابطه است.تبیین همین بعد از رابطه امام و امت، مبحث اصلی این مقاله است.

عوامل انحراف امت در نظام اسلامی كدامند؟

گفته شد در مدل مطلوب حكومتی اسلام یك طرف حاكم قراردارد و در طرف دیگر امت، خود امت را نیز باید در دو دسته دید؛تقسیم بندی متأملانه رهبر معظم انقلاب از امت در قالب عوام و خواص بهترین مقیاس برای این تحلیل است. آنچه كه بدیهی است این است كه تا زمانی كه عوام امت رابطه خود را با امام و رهبر به صورت یك رابطه بی واسطه به لحاظ مفهومی و محتوایی دید وتحت هدایت و تعلیم امام قرار گرفت ، میزان آسیب و انحراف به حداقل می رسد؛ اما هنگامی كه خواص جامعه اسلامی بخواهند خود را به عنوان برجستگان سیاسی، اقتصادی، فكری و فرهنگی بین امام و عامه امت قراردهند، انحراف آغاز می شود. تلاش خواص برای ایجاد گسست در رابطه امام و امت به عنوان بستر بسیاری از حوادث عبرت انگیز تاریخی در اسلام بوده است و یقینا این امر زنگ خطری برای شرایط كنونی نیز خواهد بود.

اگر از منظر نگاه رهبر معظم انقلاب  به بحث خواص و عوام بنگریم به یك نقطه مطلوب در تحلیل دست خواهیم یافت. از نظر حضرت آیت الله خامنه ای خواص اهل حق كه حق را می شناسند اما در بزنگاههای حساس تحت تاثیر دنیا طلبی و هواپرستی از بیان حق و عمل به آن استنكاف می كنند از عوامل اصلی انحراف امت در طول تاریخ  هستند. ایشان می فرمایند:« اگر كسانی برای حفظ جانشان، راه خدا را ترك كنند و آن‌جا كه باید حق بگویند، نگویند، چون جانشان به خطر می‌افتد، یا برای مقامشان یا برای شغلشان یا برای پولشان یا محبّت به اولاد، خانواده و نزدیكان و دوستانشان، راه خدا را رها كنند، آن وقت حسین‌بن‌علی‌ها به مسلخ كربلا خواهند رفت و به قتلگاه كشیده خواهند شد. آن وقت، یزیدها بر سرِ كار می‌آیند و بنی‌امیّه، هزار ماه بر كشوری كه پیغمبر به وجود آورده بود، حكومت خواهند كرد و «امامت» به «سلطنت» تبدیل خواهد شد!».[2]

رهبر معظم انقلاب نقش خواص را در حركت صحیح عوام امت ، حیاتی و تاریخ ساز دانسته و به لزوم حركت به موقع خواص اشاره می نمایند:« از هر طرف حركت می‌كنیم، به خواص می‌رسیم. تصمیم‌گیری خواص در وقت لازم؛ تشخیص خواص در وقت لازم؛ گذشتِ خواص از دنیا در لحظه‌ی لازم؛ اقدام خواص برای خدا در لحظه‌ی لازم. اینهاست كه تاریخ و ارزشها را نجات می‌دهد و حفظ می‌كند! در لحظه‌ی لازم، باید حركتِ لازم را انجام داد. اگر تأمّل كردید و وقت گذشت، دیگر فایده ندارد.»[3]

ایشان صلح امام حسن و حادثه عاشورا از مصادیق عواقب انفعال عوام تحت تاثیر خواص دنیا طلب معرفی می نمایند.با این حال از نظر ایشان انفعال عوام در مقابل هدایت گری خواص قابل توجیه نیست  ایشان در تشریح ویژگی خواص می فرمایند:« قشر خاصّی هستند؟ جواب، منفی است. زیرا در بین «خواص»، كنار افراد با سواد، آدمهای بی‌سواد هم هستند. گاهی كسی بی‌سواد است؛ اما جزو خواص است. یعنی می‌فهمد چه كار می‌كند. از روی تصمیم‌گیری و تشخیص عمل می‌كند؛ ولو درس نخوانده، مدرسه نرفته، مدرك ندارد و لباس روحانی نپوشیده است. به‌هرحال، نسبت به قضایا از فهم برخوردار است».[4]

بنابر این خروج از دایره عوام و ورود در جمع خواص اهل حق كه در مسیر حق اند دشوار نیست و برای امت اسلام فرض است كه تلاش كنند كه از دایره انفعال به سمت تاثیر گذاری مثبت حركت كنند.

بنابر این عوام بودن در نگاه اسلام توجیهی بر بی تفاوتی و انفعال و سكوت نابهنگام و تقلید سیاسی كور كورانه امت نیست. به همین دلیل رهبر معظم انقلاب عوام را اگر نه به اندازه خواص، اما مقصر در تراژدی های تاریخ اسلام می دانند.

اساسا بی تفاوتی عوام از نقاط ضعف امت اسلام در برخی از برهه های حساس تاریخی  بوده است و این انفعال و بی تفاوتی به عنوان یك رذیله و گناه اجتماعی، طبق سنت الهی دارای عواقب ناخوشایندی است. در تبیین نقش بی تفاوتی عوام و عواقب آن برای جامعه اسلامی رهبر انقلاب ما را متوجه حوادث مشروطه و انحراف نهضت مردم ایران به سمت سكولاریسم می سازند. به تعبیری می توان دیكتاتوری ظالمانه و مرگ آفرین رضاخان را حاصل این بی تفاوتی دانست . مردمی كه در مقابل اعدام شیخ فضل الله هلهله و شادی كردند، گناهی مرتكب شدند كه كمترین مجازات آن پنجاه سال سركوب و دین ستیزی و استبداد و بیگانه پرستی خاندان پهلوی بود:« گناهان جمعى ملتها، بحث یك نفر آدم نیست كه خطایى انجام دهد و یك عده از آن متضرر شوند؛ گاهى یك ملت یا جماعت مؤثرى از یك ملت مبتلا به گناهى مى‏شوند. این گناه هم استغفار خودش را دارد. یك ملت گاهى سالهاى متمادى در مقابل منكر و ظلمى سكوت مى‏كند و هیچ عكس‏العملى از خود نشان نمى‏دهد؛ این هم یك گناه است، شاید گناه دشوارترى هم باشد، این همان "ان الله لا یغیر ما بقوم حتى یغیروا ما بانفسهم" است، این همان گناهى است كه نعمت‏هاى بزرگ را زایل مى‏كند، این همان گناهى است كه بلاهاى سخت را بر سر جماعت‏ها و ملتهاى گنهكار مسلط مى‏كند. ملتى كه در شهر تهران ایستادند و تماشا كردند كه مجتهد بزرگى مثل شیخ فضل‏الله نورى را بالاى دار بكشند و دم نزدند؛ .......پنجاه سال بعد چوبش را خوردند؛ در همین شهر تهران، مجلس مؤسسانى تشكیل شد و در آن‏جا انتقال سلطنت و حكومت به رضاشاه را تصویب كردند. آن‏ها یك عده آدم خاص نبودند؛ این یك گناه ملى و عمومى بود».[5]



 HyperText Transfer Protocol

مسئولیت امت در نظام اسلامی

در منظومه فكری رهبر معظم انقلاب قرار گرفتن در قاطبه امت اسلامی مسئولیت آور است و هركس در ایفای  مسئولیت كوتاهی نماید مقصرخواهد بود.در تبیین اتفاقاتی كه در نظام اسلامی رخ می دهد و واكنش مناصب امت را می طلبد، رهبر معظم انقلاب در یك بیان جامع از بصیرت به عنوان ابزار نجات امت اسلام یاد فرمودند. ایشان در مبحث بصیرت ، عوام و خواص را توأم مخاطب قرار می دهد و همان طور كه  حوادث فتنه 88 نشان داد در موقعیت های حساس بصیرت عوام امت و حق پذیری آنان سكوت و انفعال خواص را خنثی می سازد. آنچه كه در فتنه 88 رخ داد نشان داد كه امت اسلام فارغ از جمع معدود نخبگان بی بصیرت یا نخبگانی كه در عرصه استقامت كم آوردند هم دارای بصیرت لازم برای حركت به موقع هستند و هم دارای صبر و استقامت برای تداوم راه.

لذا مشاهده می شود كه اگر در بحث های تاریخی عامل اصلی فجایع در عالم اسلام بی بصیرتی خواص و انفعال عوام است در حوادثی مثل انقلاب اسلامی حركت به موقع بخشی از خواص اهل حق و در صحنه بودن مردم نصرت الهی را نصیب مردم می گرداند و در حادثه ای مثل فتنه 88 در حالی كه خواص سكوت می كنند عوام تحت هدایت مستقیم امام وارد صحنه شده و شكست فتنه را رقم می زنند.

بنابر این اگر بخواهیم الگوی صحیحی را از بستر حوادث تاریخی استخراج كنیم كه بر اساس آن اسلام و آرمانهای الهی آن در مقابل بحران ها و فتنه ها پیروزمندانه به حركت درآید،الگویی است كه ارتباط بی واسطه امام و امت ارائه می دهد.

از سوی دیگر رخ دادهای عبرت انگیز گذشته نشان داده است كه تا زمانی كه عامه امت خود جریان  امور را تحت مدیریت امام بر عهده نگیرد سیر حركت دین حق ، با مشكل مواجه خواهد شد. این امر بیانگر نقش ویژه امت در پیشبرد منویات امام حق است؛ درحالی كه خواص منفعت طلب تلاش می كند رابطه امام و امت را گسسته و به عنوان میانجی هدایت عوام را بر عهده بگیرد، عوام می تواند با تجهیز خویش به صلاح بصرت و بینش به درستی حركت نموده و بستر ظهور منویات برحق امام را فراهم سازد. این امر بویژه با توجه به ظرفیت های بی نظیر مدل اسلامی حكومت امكان پذیر است. امت می تواند زمینه ساز محقق شدن خواست های امام باشد. در حالی كه خواص در چهره احزاب و گروهها و جریانات سیاسی می كوشند شاخص های هدایت فكری عوام را خارج از چهارچوب امام – امت ارایه دهند. هوشیاری ووظیفه شناسی و وفاداری عوام به آرمانهای متعالی امام ، راه استیلای خواص دنیا طلب را می بندد. در حالی كه در نظام حكومتی اسلام پتانسیل ارتباط امام و امت در قالب های گوناگون فراهم است و امت می تواند بازوی تحقق شاخص ها و معیارهای مدنظر امام باشد.

ولایت پذیری و حركت آگاهانه مردم ایران تحت هدایت حضرت امام و رهبر معظم انقلاب  در طول سالهای پس از انقلاب به خوبی نشان داده است كه عوام امت اسلام مستعد بصیرت و حركت به موقع و تاریخ ساز است. همین جایگاه ملت ایران است كه حضرت امام را به تجلیل از آنان وادار می سازد و ایشان ملت ایران را با امت زمان رسول الله مقایسه می فرمایند. رهبر معظم انقلاب نیز مردم را به عنوان صاحبان بصیرت و استقامت مخاطب اصلی خویش دانسته و مردم نیز شاخص ها و معیارهای خود را از رهبری می گیرند و بی توجه به معیار سازی های خواص و احزاب سیاسی، تحت مدیریت و زعامت فكری امام خویش حركت می نمایند.

 

 

 

 



[1] رك، احمد نقیب زاده ، درآمدی بر جامعه شناسی سیاسی، سمت ،1385

[2]  بیانات رهبر معظم انقلاب  در جمع فرماندهان لشکر 27 محمد رسول الله(ص)  در تاریخ  20/3/1375)

 

[3] همان

[4] همان

[5] بیانات رهبر معظم انقلاب، در تاریخ 8/8/1384





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر